Zjawiska kryzysowe na globalnym rynku finansowym a pozycja banków spółdzielczych i ich klientów w Polsce

Modele Źródło kryzysów finansowych Zalety modelu Wady modelu

Empiryczne 

Źródła identyfikowane metodą ad hoc, często w odniesieniu do kryzysu lat trzydziestych i czterdziestych 

Oparty na gospodarce realnej, odtwarzanie historycznej i społecz. ekono. rzeczywistości 

Koncentracja na kryzysach, które wystąpiły bez brania pod uwagę potencjalnych kryzysów

Keynesowskie 

Niewystarczający popyt globalny 

Nacisk na czynniki cykliczne, które stanowią główne determinanty kryzysów 

Zlekceważenie niecyklicznych przyczyn kryzysów finansowych

Monetarystyczne 

Tylko pochodzenia pieniężnego”, bo występują zakłócenia w podaży pieniądza 

Nacisk na znaczenie stabilności finansowej 

Lekceważenie naturalnych przyczyn niestabilności banków; zbyt restrykcyjna definicja kryzysu finansowego

Model triady  

Transakcje na rynku zawierane są w warunkach asymetrii informacji, która jest spiritus movens dwóch pozostałych zjawisk. Przed zawarciem transakcji może wystąpić negatywna selekcja, a po jej zawarciu hazard moralny.

Powoduje to pogorszenie zdolności do spłaty zobowiązań, wzrost realnych stóp procentowych i dużą zmienność cen aktywów Ścisła definicja kryzysów finansowych, założenia teoretyczne dobrze dostosowane do działalności pośrednictwa finansowego banków 

Podejście zasadniczo skupione na ryzyku rynkowym i kredytowym, niedostateczne ujęcie innych czynników kryzysów, które nie intensyfikują modelu triady, nieco ograniczona interwencja państwa

Model Minsky’ego 

Kryzysy finansowe wywołane są przez nieodpowiednią strukturę długów, szczególne znaczenie mają długi zaciągnięte w celu zakupu spekulacyjnych aktywów 

Schemat oparty na: zaburzeniu, przegrzaniu rynku, ekspansji monetarnej, powiązany z problemami polityki gospodarczej 

Zmiany instytucjonalne w gospodarce, jak powstanie korporacji, pojawienie się dużych związków zawodowych, większa rola państwa w gospodarce powodują, że kryzys oparty na niestabilności systemu kredytowego traci na aktualności

Nowa generacja kryzysu

Polityka administracji – zachęta do subprime
Niebankowi pośrednicy
Turbokapitalizm (Innowacyjny handel ryzykiem – instrumenty pochodne i strukturyzowane, bez zrozumienia, sprywatyzowany nadzór)
Miękka polityka monetarna – wydłużanie cyklu
Chciwość i nieroztropność podmiotów rynku (długi modne a oszczędzanie przejawem drobnomieszczaństwa, Q1; Q2; Q3; Q4)
Globalizacja (w tym rola Chin)
Nieadekwatność kapitału społecznego i kapitału finansowego

Kryzys bankowy to jak katastrofa budowlana:
 po pierwsze, zarówno inżynierowie jak i finansiści przekonują, że współczesny system bezpieczeństwa jest niezawodny,
 po drugie, nikt nie wie czy i kiedy kryzys bankowy lub katastrofa budowlana nastąpi,
 po trzecie, nikt nie wie kto i jakie konsekwencje poniesie.

Paradoks Giddensa

Zbyt wielki dystans pomiędzy konkretami życia codziennego a abstrakcyjnym ryzykiem w przyszłości
Zdolność wolnego rynku do krótkookresowej samoregulacji okazała się fikcją, bo w klasycznej definicji racjonalnych zachowań rynkowych Adama Smitha zagnieździła się chorobliwa zachłanność, silniejsza od świadomości ryzyka

Instytucje finansowe ujawniają przede wszystkim straty wynikające nie z bezpośredniego zaangażowania w kredyty hipoteczne, ale straty związane z obligacjami zabezpieczonymi kredytami hipotecznymi, instrumentami pochodnymi oraz instrumentami strukturyzowanymi.

Problemy poważniejsze niż sądzono, ze względu na instrumenty, których celem było przenoszenie ryzyka kredytowego, a dzięki którym rynek kredytów subprime tak prężnie się rozwijał.

Według szacunków, cały rynek Credit Default Swap wart jest około 45 000 mld USD.

Jakie konsekwencje instytucjonalne?

Konsolidacja przez silne instytucje finansowe
 „Nawrót” do tradycyjnej bankowości (w tym depozyty podstawą kredytów).
 Zmiana znaczenia poszczególnych segmentów rynku finansowego (np. ograniczenie finansowania rynku nieruchomości przez banki).
 Większa kontrola lewarowania w bankach (ostrożnościowe instrumenty makro w BC, ostrożnościowe instrumenty mikro w nadzorze).
 Nowelizacja instrumentów regulacyjnych ku antycyklicznosci (np. NUK)
 Mniej globalizacji więcej kontroli kraju goszczącego.

Z kategorią zaufania publicznego powinny łączyć się podwyższone wymagania co do profesjonalizmu działania i surowsza odpowiedzialność podmiotu zaufania publicznego aniżeli jego przywileje

A. Janiak, O przywilejach bankowych

Autor postuluje zniesienie tzw. przywilejów bankowych, do których zalicza się: prawo do zabezpieczenia wierzytelności, potrącenie bankowe, ulgi i zwolnienie z opłat sądowych, urzędową moc dokumentów bankowych, hipotekę bankową, bankowe tytuły egzekucyjne, ogólne warunki umów i regulaminy.

Zagrożenia społeczne

Kształtowanie negatywnego wizerunku banków i utrata prestiżu zawodowego: - wykorzystywanie uprzywilejowanej pozycji wobec klienta, - profesjonalny egoizm zamiast obiektywnego doradztwa, - ograniczanie zaspokajania podstawowych potrzeb klientów (indywidualnych lub przedsiębiorców) przez brak kredytu lub koszty pośrednictwa
Ryzyko utraty zaufania w przypadku upadłości
Ryzyko polityczne

Zagrożenia ekonomiczne

Spowolnienie lub recesja w sferze realnej
Deficyt budżetu i wypieranie kredytów
Niepewna i zmienna sytuacja gospodarcza
Zwiększone ryzyko kredytowe
Chwiejność wartości zabezpieczeń
Obniżanie stóp procentowych (?)
Skracanie horyzontu planowania

Wyzwania systemowe

Przywrócenie zaufania na rynku międzybankowym
Szybkie, ciche i skuteczne interwencje nadzoru
Buforowanie ryzyka upadłości przejęciami sanacyjnymi
Nowa koncepcja pomocy BFG w sytuacji niebezpieczeństwa niewypłacalności

Prezentacja jest dostęna na www.bs.net.pl pod adresem http://www.bs.net.pl/?masta=00014&strona=00858. 

Nasz komentarz:

Bardzo obrazowe są wykresy przedstawione przez prof. Szambelańczyka. Wynikają z nich dwa główne wnioski.

1. W ostatnich latach dynamika rozwoju  krajów rozwijających się rosła kosztem dynamiki krajów rozwiniętych - w skrócie: zyskiwały Chiny, traciły USA.

2. Z analizy trendu wynika, że czeka nas potężny, globalny krach gospodarczy.

Moim zdaniem, prof. Szambelańczyk w swojej prezentacji za mało odniósł się do realnej gospodarki, a za bardzo skupił na systemie finansowym.

Kryzys już odbija się na Polsce.

Dla banków spółdzielczych szczególnie groźny jest wzrost kursu euro względem złotego. Może się okazać, że kilkadziesiąt, a może nawet ponad sto banków spółdzielczych nie będzie miało wymaganego kapitału w wysokości 1 mln euro i będzie musiało połączyć się z innymi BS-ami.

Jerzy Krajewski